Apartman ve sitelerde kullanılan asansörlerin güvenliği, bina yöneticileri ve kat maliklerinin en önemli sorumlulukları arasında yer alıyor. Mevzuata göre kırmızı etiketli asansörlerin kullanılması yasakken sarı etiketli asansörlerde tespit edilen eksikliklerin 120 gün içinde giderilmesi gerekiyor. Peki, asansör bakımını kim yaptırmak zorunda, denetimler kaç yılda bir gerçekleştiriliyor ve olası bir kazada kim sorumlu tutuluyor? İşte detaylar!
Apartmanlarda ve çok katlı konutlarda günlük yaşamın vazgeçilmez parçası olan asansörler, düzenli bakım ve denetim yapılmadığında ciddi güvenlik riskleri oluşturabiliyor. Türkiye’de yürürlükte bulunan asansör mevzuatı, hem bina yöneticilerine hem bakım firmalarına hem de denetim kuruluşlarına çeşitli yükümlülükler getiriyor. Özellikle yıllık kontrollerin ardından asansörlere yerleştirilen kırmızı, sarı, mavi ve yeşil etiketler, cihazların güvenlik durumuna ilişkin önemli bilgiler veriyor. Ancak etiketlerin anlamları, eksikliklerin giderilmesi için tanınan süreler ve olası kazalarda sorumluluğun kimde olduğu araştırılıyor.
ASANSÖRLERDE KIRMIZI, SARI, MAVİ VE YEŞİL ETİKET NE ANLAMA GELİYOR?
Asansörlerin yıllık periyodik kontrolleri sonucunda güvenlik durumlarına göre dört farklı renkte etiket kullanılıyor. Bu etiketler, yapılan teknik incelemelerin sonucunu gösterirken bina yönetimlerinin alması gereken önlemlerin belirlenmesinde de önem taşıyor.
Kırmızı etiket: Asansörün güvensiz olduğunu gösteriyor. İnsanların can ve mal güvenliği açısından risk taşıyan bu asansörlerin kullanılmasına izin verilmiyor. Tespit edilen uygunsuzlukların en fazla 60 gün içinde giderilmesi gerekiyor.
Sarı etiket: Asansörün kusurlu olarak değerlendirildiğini ifade ediyor. Belirlenen eksikliklerin 120 gün içerisinde giderilmesi zorunlu tutuluyor. Süre sonunda yapılan takip kontrolünde uygunsuzlukların devam etmesi halinde asansör hizmet dışı bırakılıyor.
Mavi etiket: Asansörde hafif kusurlar bulunduğunu gösteriyor. Tespit edilen eksikliklerin bir sonraki yıllık periyodik kontrole kadar giderilmesi gerekiyor.
Yeşil etiket: Asansörün yapılan periyodik kontrol sonucunda kusursuz olarak değerlendirildiğini gösteriyor. Ancak yeşil etiket, ilerleyen dönemde bakım yapılmasına gerek olmadığı anlamına gelmiyor.
KIRMIZI ETİKETLİ ASANSÖR 60 GÜN BOYUNCA KULLANILABİLİR Mİ?
Asansör güvenliği konusunda en çok yanlış anlaşılan konulardan biri, kırmızı etiketli cihazlar için tanınan 60 günlük süre. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği’ne göre kırmızı etiket verilen asansörün kullanımına bina sorumlusu tarafından izin verilmiyor. Mevzuatta belirtilen 60 günlük süre, cihazın kullanılabilmesi için değil, güvenlik sorunlarının giderilmesi için tanınıyor.
Bu nedenle kırmızı etiketli bir asansörün gerekli işlemler tamamlanmadan kullanılmaya devam edilmesi, bina yönetimi açısından ciddi hukuki sonuçlar doğurabiliyor. Belirlenen süre içerisinde eksiklikleri giderilmeyen asansör, takip kontrolünün ardından ilgili idare tarafından elektrik bağlantısının kesilmesi ve mühürlenmesi yoluyla hizmetten men ediliyor.
APARTMAN ASANSÖRÜNÜN BAKIMINDAN KİM SORUMLU?
Apartman ve sitelerde asansörlerin güvenli biçimde çalıştırılmasına ilişkin temel yükümlülük bina sorumlusuna ait. Mevzuatta bina sorumlusu; kat maliklerinin kendi aralarından seçtiği veya dışarıdan yetkilendirdiği kişi ya da kişiler olarak tanımlanıyor. Bu görev, apartmanlarda çoğunlukla bina yöneticisi tarafından yürütülüyor. Bina sorumlusunun, asansör monte eden firma veya yetkili servisiyle bakım sözleşmesi imzalaması, düzenli bakımları yaptırması ve belirlenen güvenlik eksikliklerinin giderilmesini sağlaması gerekiyor.
Bununla birlikte sorumluluk yalnızca bina yöneticisiyle sınırlı değil. Bakım firmasının da yürüttüğü işlemleri teknik düzenlemelere uygun şekilde gerçekleştirmesi ve tehlikeli durumları bina yönetimine bildirmesi gerekiyor. Bir kazada hukuki sorumluluğun kimlere ait olacağı ise olayın meydana geliş şekline, ihmal durumuna ve ilgili tarafların yükümlülüklerine göre değerlendiriliyor.
ASANSÖR BAKIMI KAÇ AYDA BİR YAPILMALI?
Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamında asansörlerin bakımının ayda en az bir kez gerçekleştirilmesi gerekiyor. Yetkili servis tarafından yürütülen bakım işlemlerinde cihazın mekanik ve elektrikli bileşenleri, güvenlik sistemleri ve çalışma düzeni değerlendiriliyor. Bakım sırasında tespit edilen sorunların ilgili kayıtlarla belgelendirilmesi ve gerektiğinde bina yönetiminin bilgilendirilmesi önem taşıyor. Ancak aylık bakımın yapılması, yıllık periyodik kontrol zorunluluğunu ortadan kaldırmıyor. İki işlem farklı amaçlara hizmet ediyor.
ASANSÖRÜN YILLIK KONTROLÜNÜ KİM YAPIYOR?
Apartman ve sitelerdeki asansörlerin yılda en az bir kez periyodik kontrolden geçirilmesi gerekiyor. Bu kontroller, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yetkilendirilen ve ilgili belediye veya il özel idaresiyle protokolü bulunan A tipi muayene kuruluşlarınca gerçekleştiriliyor. Muayene sonucunda asansörün teknik durumu raporlanıyor ve güvenlik seviyesini gösteren renkli etiket yerleştiriliyor.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, rutin bakım hizmeti veren firma ile yıllık güvenlik kontrolünü gerçekleştiren muayene kuruluşunun görevlerinin farklı olması. Aylık bakım, asansörün çalışır durumda tutulmasını hedeflerken yıllık kontrol, mevzuatta belirlenen güvenlik kriterlerine uygunluğunun bağımsız biçimde değerlendirilmesini sağlıyor.
ASANSÖRDEKİ EKSİKLİKLER GİDERİLMEZSE NE OLUR?
Yıllık kontrol sonucunda kırmızı veya sarı etiket alan asansörlerin eksiklikleri, belirlenen yasal süreler içerisinde giderilmek zorunda. Kırmızı etiketli asansörlerde 60, sarı etiketli asansörlerde ise 120 günlük süre esas alınıyor. Süre sonunda gerçekleştirilen takip kontrolünde uygunsuzlukların devam ettiğinin belirlenmesi halinde ilgili belediye veya il özel idaresi tarafından mühürleme işlemi uygulanabiliyor.
Mühürlenerek hizmet dışı bırakılan asansörün yeniden kullanılabilmesi için gerekli düzeltme işlemlerinin mevzuata uygun şekilde tamamlanması ve kontrol süreçlerinin işletilmesi gerekiyor. Ayrıca yönetmelik hükümlerine aykırı davranan bina sorumluları ve ilgili hizmet sağlayıcılar hakkında idari yaptırımlar uygulanabiliyor.
ASANSÖR KAZASINDA BİNA YÖNETİCİSİ Mİ, BAKIM FİRMASI MI SORUMLU?
Asansör kazalarında sorumluluğun belirlenmesi, olayın nedenine ve tarafların yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine bağlı olarak değişiyor. Bina yöneticisinin bakım ve kontrol işlemlerini yaptırmaması, bildirilen tehlikeleri dikkate almaması veya güvensiz olduğu belirlenen asansörün kullanılmasına izin vermesi sorumluluk doğurabiliyor. Bakım firmasının teknik işlemleri eksik veya hatalı gerçekleştirmesi de ayrıca değerlendiriliyor. Mevzuatta bakım çalışmalarından kaynaklanan ihmallere ilişkin hizmet sağlayıcının sorumluluğu düzenleniyor. Bir kazanın ardından bakım kayıtları, periyodik kontrol raporları, teknik incelemeler ve diğer deliller dikkate alınarak kusur durumu belirleniyor. Somut olaya göre hukuki ve cezai sorumluluk farklı kişi veya kuruluşlara yöneltilebiliyor.
ASANSÖR TAMİR VE BAKIM MASRAFLARINI KİM ÖDER?
Apartmanlarda asansörlerin olağan bakım ve işletme giderleri, ortak kullanım alanlarına ilişkin giderler kapsamında değerlendiriliyor. Kat Mülkiyeti Kanunu ve binanın yönetim planı doğrultusunda kat maliklerinin ortak giderlere katılma yükümlülüğü bulunuyor. Ancak rutin bakım giderleriyle kapsamlı yenileme ve modernizasyon masrafları aynı nitelikte olmayabiliyor. Kiracıların hangi giderlerden sorumlu tutulabileceği de giderin türüne ve kira sözleşmesinin hükümlerine göre farklılık gösterebiliyor. Bu nedenle yüksek tutarlı asansör yenilemelerinde alınan kararların ve yapılacak harcamaların kat mülkiyeti mevzuatına uygun olması gerekiyor.
ASANSÖRÜ GÜVENSİZ OLAN BİNA SAKİNLERİ NEREYE ŞİKÂYET EDEBİLİR?
Apartman sakinleri, asansörde teknik bir arıza veya güvenlik sorunu fark ettiklerinde öncelikle bina yönetimine ve yetkili bakım servisine bildirimde bulunabiliyor. Özellikle kırmızı etiketli bir asansörün kullanılmaya devam edilmesi, yıllık kontrolün yaptırılmaması veya belirlenen eksikliklerin giderilmemesi gibi durumlarda ilgili belediyeye ya da il özel idaresine başvurulabiliyor. Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüklerine de mevzuata aykırılık ve denetim konularında başvuru yapılabiliyor. Şikâyetlerin tarih, asansör kimlik numarası, mevcut etiket durumu ve varsa fotoğraflarla desteklenmesi, sorunun daha açık biçimde değerlendirilmesini sağlayabiliyor.
ASANSÖR KULLANIRKEN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Uzmanlar, asansörlerin güvenli kullanımında yalnızca teknik bakımın değil kullanıcı davranışlarının da önemli olduğuna dikkat çekiyor. Asansörün taşıma kapasitesinin aşılmaması, kapıların zorlanmaması ve arıza durumunda cihaza bilinçsiz müdahalede bulunulmaması gerekiyor. Kabin içerisinde mahsur kalınması halinde alarm veya haberleşme sisteminin kullanılması, yetkili ekiplerden yardım istenmesi ve kapıların zorlanmaması önem taşıyor.
Öte yandan bina sakinlerinin asansörün renkli güvenlik etiketini ve son kontrol tarihini takip etmesi, güvenlik sorunlarının erken fark edilmesine katkı sağlayabiliyor. Asansörlerde güvenliğin sağlanması için düzenli bakım, bağımsız periyodik kontrol ve tespit edilen eksikliklerin zamanında giderilmesi birlikte yürütülmek zorunda. Bina yönetimleri, bakım firmaları ve denetim kuruluşlarının yükümlülüklerini yerine getirmesi, günlük yaşamda sıklıkla kullanılan bu sistemlerde oluşabilecek risklerin azaltılmasında belirleyici rol oynuyor.
